Νέα

Το άγνωστο Παλαιόκαστρο, των Γιώργου Γλυνού, Σπύρου Τσαούση

Το Παλαιόκαστρο

Το Παλαιόκαστρο,

Των Γιώργου Γλυνού, Σπύρου Τσαούση

 

Υπάρχει μια περιοχή του νησιού μας, πραγματική αποκάλυψη, για όποιον την επισκεφτεί. Είναι το ύψωμα του Παλαιοκάστρου, απέναντι από το χωριό Πισκοπειό.

Ένας ντόπιος θρύλος, θέλει το Πισκοπειό να ήταν παλιά χτισμένο στα «Παλιόκαστρα».

Τα «Παλιόκαστρα» απέναντι από το Πισκοπειό

 

Συνδυάζει τόσα πολλά σημαντικά στοιχεία που θα έπρεπε να μελετηθεί από ειδικούς (αρχαιολόγους, αρχιτέκτονες, ιστορικούς κτλ.) ώστε να αναδειχθεί αναλόγως.

Ενώ η τοποθεσία αναφέρεται από τους ιστορικούς της Άνδρου1 ως, πιθανότατα, αμυντικός περίβολος της Μέσης Βυζαντινής περιόδου2, είναι απορίας άξιο πώς δεν έχει γίνει κάποια επιτόπια μελέτη από πλευράς τους. Χαρακτηριστικό της περιοχής είναι το πλούσιο οικοδομικό υλικό, το οποίο έχει στοιβαχθεί σε ψηλούς ανεμοφράχτες, που κατά τόπους υπερβαίνουν τα 4μ. Κάτι αντίστοιχο, αν και σε μικρότερη κλίμακα, παρατηρείται και στον αρχαιολογικό χώρο της Πλάκας.

Ας δούμε όμως κάποια συνοπτικά στοιχεία για τη Μέση Βυζαντινή περίοδο, για την οποία ελάχιστα γνωρίζουμε στην περίπτωση της Άνδρου:

Τον 7ο αιώνα, το Βυζάντιο μετά από ένα μακροχρόνιο νικηφόρο πόλεμο με την Περσία, θα δει τις κτήσεις του σε Συρία, Παλαιστίνη και Αίγυπτο να καταλαμβάνονται από τους Άραβες. Η Αίγυπτος είχε υπάρξει για εκατονταετίες η σιταποθήκη του Ρωμαϊκού κράτους και η οριστική απώλειά της, μαζί με τη Συρία οδήγησε σε κοσμογονικές αλλαγές ιδίως στον ελλαδικό χώρο.

Η εμπορική δραστηριότητα με την Ανατολική Μεσόγειο έπαψε και η έλλειψη εισαγόμενων τροφίμων οδήγησε τον πληθυσμό στην αναζήτηση ενός μοντέλου παραγωγής που πλέον δε θα στηριζόταν στο εμπόριο, αλλά στην αυτάρκεια και στην παραγωγή των απολύτως απαραίτητων εφοδίων. Αυτό οδήγησε στη στροφή προς την αγροτοκτηνοτροφία και στην παρακμή των άλλοτε ακμαζουσών πόλεων που στηρίζονταν στο εμπόριο. Είναι εύλογο ότι με τη σημαντική μείωση του εμπορίου και τις λιγότερες δυνατότητες ανάπτυξης, ο πληθυσμός θα παρουσίασε αριθμητική κάμψη.

Κι ενώ το βάρος της προάσπισης του Βυζαντινού εδάφους από τις αραβικές επιδρομές είχε πέσει στη Μικρά Ασία, ο Βαλκανικός χώρος αφέθηκε σχεδόν στην τύχη του, με αλλεπάλληλες επιδρομές από Σλάβους, Αβάρους και Βουλγάρους. Ο έλεγχος του Βυζαντίου στη Ν. Ελλάδα από τον 8ο έως το 10ο αιώνα περιοριζόταν σε ορισμένες περιτοιχισμένες πόλεις.

Η Βυζαντινή αυτοκρατορία αντιμέτωπη με την Αραβική εξάπλωση στα 700 μ.Χ.9 Μεγάλο μέρος του ηπειρωτικού Ελλαδικού χώρου εκτός ελέγχου του Βυζαντινού κράτους λόγω της σλαβικής διείσδυσης.

Σε συνδυασμό με τις έριδες για τον αυτοκρατορικό θρόνο και την εικονομαχία, η εικόνα εγκατάλειψης στο νότιο ελλαδικό και νησιωτικό χώρο ήταν ο κανόνας. Οι Κυκλάδες, μπορεί να μην αντιμετώπισαν τις επιδρομές της Βαλκανικής, αλλά αντιμετώπιζαν τις πειρατικές επιδρομές των Αράβων, οι οποίες εντάθηκαν από τη στιγμή που καταλήφθηκε η Κρήτη (826 – 961 μ.Χ.).

Σε αυτό το πλαίσιο, η παραθαλάσσια αρχαία πόλη της Άνδρου στην Παλαιόπολη φαίνεται να εγκαταλείπεται σταδιακά περίπου τον 6ο αιώνα. Ο κύριος όγκος του πληθυσμού φαίνεται να μετακινείται στα ενδότερα εκεί όπου μπορούσε να είναι προστατευμένος από τις θαλάσσιες επιδρομές και να είναι αυτάρκης: στην περιοχή γύρω από τη Μεσσαριά και στην περιοχή του Κορθίου.

Η πρόσφατη ανασκαφή στον Αγ. Ιωάννη Θεολόγο στο Κόρθι3 παρουσίασε μια αδιάκοπη δραστηριότητα στην περιοχή από τον 5ο αι. έως τα  νεότερα χρόνια, καθώς και ένα δίκτυο εμπορικών σχέσεων στην περιοχή, συμβατό με το ανωτέρω ιστορικό πλαίσιο. Έτσι ενώ έχουν βρεθεί κεραμικά με προέλευση ακόμη και από τη Β. Αφρική που χρονολογούνται έως τα μέσα του 7ου αι., εν συνεχεία τα ευρήματα της μέσης βυζαντινής περιόδου φαίνεται να προέρχονται από τα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας ή γενικότερα τον Αιγαιακό χώρο3.

Στη διάρκεια του 8ου και 9ου αιώνα η Άνδρος φαίνεται ότι αποτέλεσε έδρα Κομμερκιάριου (Βυζαντινού αξιωματούχου) 4, για τη συλλογή δασμών στα εμπορεύματα, προφανώς λόγω και της θέσης της στο στενό του Καφηρέα που ήταν η κύρια θαλάσσια οδός για την Κωνσταντινούπολη.

Στα χρόνια των Κομνηνών (τέλη 11ου, 12ος αι.), η Άνδρος φαίνεται να πέρασε μια νέα ακμή. Είναι βέβαιο ότι η σηροτροφία έπαιξε σημαντικό ρόλο στην επανάκαμψη του εμπορίου στο νησί και στη γενικότερη ανάπτυξή του1,3.

Σε αυτή την περίοδο συγκαταλέγονται σημαντικά βυζαντινά μνημεία όπως οι εκκλησίες του Ταξιάρχη της Μελίδας, της Μεσσαριάς, του Υψηλού, η Παναγία Μεσαθουρίου καθώς και ο Αγ. Νικόλαος στο Κόρθι3.

Γνωρίζουμε ότι υπήρχε επισκοπή στην Άνδρο, ωστόσο όπως παρατηρεί και ο Νικ. Βασιλόπουλος2, δεν υπάρχει συγκεκριμένη καταγραφή για το διοικητικό κέντρο. Οι μελετητές αποδίδουν στη Μεσσαριά («Μέσα Μεριά») το ρόλο αυτό, κυρίως λόγω του ονόματος, καθώς η περιοχή του Κορθίου φαίνεται να ονομαζόταν «Πίσω Μεριά», και η ΒΔ Άνδρος, «Όξω μεριά». Άλλωστε, υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις άλλων νησιών, όπου παρόμοια με τη Μεσσαριά ονόματα αναφέρονται στο βυζαντινό κέντρο.

 

Το Παλαιόκαστρο στέκει στο κέντρο της περιοχής του Κορθίου με το σύνολο των χωριών να βρίσκεται σε προσιτή απόσταση. Πέρα από το βυζαντινό πόλισμα στη θέση του Κορθίου, εδώ θα πρέπει να επισημάνουμε ότι με βάση την απογραφή των Οθωμανών του 1670, τα χωριά που καταγράφονται στην περιοχή είναι το Αγρίδι (ανάμεσα σε Λαρδιά & Γιαννισαίο), το Πισκοπειό, οι Χώνες, το Ρωγό, η Καππαριά, το Βουνί, το Κοχύλου, το Αμονακλειού, η Πίσω Μεριά και οι Αμονακλειόπετρες.

Ονομασίες όπως Χώνες και Ρωγό απαντώνται και σε άλλα μέρη του Βυζαντίου (Χώναι στη Μικρά Ασία – σημ. Honaz – απ’όπου ο Νικήτας Χωνιάτης, Κάστρο των Ρωγών στην Ήπειρο), ενώ η ονομασία Αγρίδι(α) ή Γρίδια απαντάται σε αρκετά μέρη της Βυζαντινής επικράτειας.

Το δίκτυο μονοπατιών και το κομβικό σημείο του Παλαιοκάστρου

 

Σε αντίθεση με το Πάνω Κάστρο, τo οποίο βρίσκεται στην άκρη της περιφέρειας του Κορθίου, η θέση του Παλαιοκάστρου δίνει την αίσθηση του προσιτού καταφυγίου για τον ντόπιο πληθυσμό. Η δημιουργία του Πάνω Κάστρου σε ένα λιγότερο προσιτό σημείο, είχε σκοπό κυρίως τον έλεγχο του ανατολικού θαλάσσιου δρόμου και τον κινήσεων των πειρατών, την επικοινωνία με το Κάτω Κάστρο και το Ξώμπουργο της Τήνου αλλά και τη δημιουργία της εντύπωσης της αφ’ υψηλού εποπτείας των κολλήγων του Κορθίου από τους Λατίνους φεουδάρχες.

Παράλληλα, το Παλαιόκαστρο βρίσκεται σε ένα κομβικό σημείο του άξονα Κορθίου – Μεσσαριάς. Με δεδομένο ότι αυτές υπήρξαν οι κύριες μεσοβυζαντινές οικιστικές περιοχές, το Παλαιόκαστρο έλεγχε τη μετάβαση από τη μία περιοχή στην άλλη. Είναι χαρακτηριστικό ότι η μετέπειτα Αρχοντική Στράτα10 για τη μετακίνηση των αρχόντων των Αηδονίων και της Μεσσαριάς, περνάει ακριβώς έξω από το Παλαιόκαστρο, καθώς αυτή ήταν η γρηγορότερη και ευκολότερη διαδρομή σύνδεσης, σε αντίθεση με τη διαδρομή που ανεβαίνει από τον Όρμο Κορθίου προς το Γιαννισαίο.

Ακριβώς έξω από το Παλαιόκαστρο, ξεκινούν μονοπάτια προς όλες τις κατευθύνσεις. Πέρα από τον άξονα Κορθίου – Χωνών – Πισκοπειού – Μεσσαριάς, υπάρχει μονοπάτι προς Καππαριά, Αλαμανιά, Αγ. Μαρίνα, αλλά και η «ξυλόσκαλα» που ένωνε το Πισκοπειό με τον Όρμο Κορθίου (στα βυζαντινά χρόνια Καραβοστάσι1 – επίνειο της περιοχής του Κορθίου). Μάλιστα το σημείο όπου το μονοπάτι διέσχιζε τον πισκοπιανό ποταμό, χωρίς γεφύρι, πριν την Αγ. Παρασκευή Ρωγού, ονομάζεται «Πέραμα» (πέρασμα – συνήθως νερού). Να επισημάνουμε εδώ ότι το Καραβοστάσι του Κορθίου φαίνεται να αναφέρεται και στο θρύλο της κτίσεως της Μονής Παναχράντου από το Νικηφόρο Φωκά1.

Οι διαδρομές των μονοπατιών και οι αιμασιές γύρω από το Παλαιόκαστρο. Με κόκκινο το «κλειστό» μονοπάτι πρόσβασης στο Παλαιόκαστρο.  

Τέλος, είναι άξιο αναφοράς το δίκτυο των αιμασιών γύρω από το Παλαιόκαστρο. Με εξαίρεση τη βορεινή απόκρημνη πλευρά του Παλαιοκάστρου, οι αιμασιές στη νότια πλευρά των Γερακώνων, από την Καππαριά, γύρω από το λόφο του Παλαιοκάστρου και μέχρι του Κοχύλου είναι το πιο εκτεταμένο αδιάλειπτο δίκτυο στο νησί. Ακόμη και στην αντίπερα Ράχη, οι αιμασιές διακόπτονται σε ένα μέσο υψόμετρο. Με τη δημιουργία του Πάνω Κάστρου, το δίκτυο αιμασιών της περιοχής φαίνεται να επεκτάθηκε ακόμη περισσότερο μέχρι τη Μέλισσα και την Αγία Ελεούσα, υπερβαίνοντας τις 3.000 στρ.

Αυτό το δίκτυο αιμασιών μαρτυρά την παρουσία αιώνων και τον ανθρώπινο μόχθο να μετατρέψουν τις άγονες φαινομενικά εκτάσεις σε καλλιεργήσιμη γη, συμβάλλοντας έτσι και στη συγκράτηση του εδάφους.

 

Διαδρομή προς το Παλαιόκαστρο:

Το Κάτω γεφύρι του Πισκοπειού στη ρεματιά – σημείο εκκίνησης του μονοπατιού. Χρονολογείται στον 17ο αιώνα, η μορφολογία της άντυγος (καμάρα) είναι τόξο κύκλου και στην τοιχοποιία του έχει χαρακτηριστικά ανοίγματα

Η βρύση στο ρυάκι, δίπλα στο κάτω γεφύρι

Το μονοπάτι που ανηφορίζει από το Πισκοπειό προς το Παλαιόκαστρο. Διακρίνεται κελί με άλωνα.

 

Στο μονοπάτι από το Πισκοπειό προς το Παλαιόκαστρο, περνάς την καταπράσινη ρεματιά με τις καταπληκτικές αιμασιές και στο δρόμο για την κορυφογραμμή του Προφήτη Ηλία, περνάς κελιά και άλωνες και συναντάς κάτι μοναδικό. Τα ερείπια μιας δεκάδας ανεμόμυλων.

Ο Προφήτης Ηλίας και οι ανεμόμυλοι

 

Απεικόνιση του Προφήτη Ηλία και των ανεμόμυλων εκατέρωθεν του μονοπατιού

 

Στην περιοχή του Κορθίου αναπτύχθηκε ένας ξεχωριστός τύπος ανεμόμυλου, ο οριζόντιος «ταβλόμυλος» (από τις τάβλες που σχημάτιζαν τη φτερωτή του μύλου) και αποτελούσε συνδυασμό νερόμυλου και ανεμόμυλου (μηχανισμός του νερόμυλου και κινητήριος δύναμη του ανέμου). Διαθέτει ξύλινη φτερωτή η οποία βρίσκεται στο εσωτερικό του κτίσματος σε κατακόρυφο άξονα6.

Ο ταβλόμυλος στο Πισκοπειό είναι μετασκευή παλιότερου πυργόσχημου ανεμόμυλου. Πάνω από τον ταβλόμυλο βρίσκονται τα ερείπια του μοναδικού πεταλόσχημου ανεμόμυλου στην Άνδρο, υπόλειμμα από τη διασπορά των Κρητικών μετά το «Μεγάλο Πόλεμο» που τελείωσε το 1669 με την κατάληψη της Κρήτης από τους Οθωμανούς και τη φυγή πολλών Κρητικών. 6

 

 

Το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον καθώς το χαρακτηριστικό κτίσιμο με τα μπουντουλούμια παραπέμπει σε αρκετά παλιά κατασκευή. Παράλληλα, το σημείο αυτό είναι αρκετά πιο εκτεθειμένο από το υπόλοιπο Παλαιόκαστρο προς την πλευρά της θάλασσας. Μετά το εκκλησάκι, το μονοπάτι της Αρχοντικής Στράτας γίνεται όλο και πιο δύσβατο και τελικά αδιάβατο. Με μεγάλο κόπο και μέσα από αιμασιές προσεγγίζεις το ύψωμα του Παλαιοκάστρου. Η απόσταση του κλειστού μονοπατιού είναι περίπου 200μ.

 

Αντικρύζοντας τις πρώτες αιμασιές  του Παλαιοκάστρου με το στοιβαγμένο οικοδομικό υλικό

 

Μετά από ένα κλασικό αγροτικό τοπίο της ανδριώτικης υπαίθρου, αντικρίζεις κάτι εντυπωσιακό και εντελώς απροσδόκητο! Η πληθώρα οικοδομικού υλικού που έχει χρησιμοποιηθεί για το χτίσιμο των παραβολών, των τοίχων – συνόρων μεταξύ των χωραφιών, των κελιών και κυρίως των περιτειχισμένων αιμασιών, αποτελεί ένδειξη ότι αιώνες πριν σε αυτό τον τόπο, υπήρχε οργανωμένη δραστηριότητα και κτίσματα τα οποία πρόσφεραν και την αφθονία της πέτρας.

Σειρά από αλλεπάλληλους ανεμοφράχτες 

Ο συνδυασμός αυτός των περιτειχισμένων αιμασιών, των παραβολών με ύψος σχεδόν τέσσερα μέτρα και του χτισίματος στον παραστημό (το έξω μέρος) της αιμασιάς για να προφυλάσσονται τα ξαπλωτά αμπέλια από τον αέρα, δεν συναντάται αλλού στην Άνδρο.

 

Περιτειχισμένες αιμασιές με θέα δυτικά προς την Καππαριά

 

Περιτειχισμένες αιμασιές με θέα ανατολικά προς τον Όρμο Κορθίου

 

Υψηλός ανεμοφράχτης (όχι παραβολή, αφού και στην πίσω πλευρά είναι χαμηλό το έδαφος και δεν δημιουργείται αιμασιά) σχεδόν τέσσερα μέτρα και μακριά διακρίνονται οι τρεις κορυφές στο οροπέδιο του Μέσα Βουνίου (Γερακώνα, Προφήτης Ηλίας, Λευκόποδας)

Ανεμοφράχτης που ξεπερνά τα 4 μέτρα

Ο δρόμος στην κορυφή του Παλαιοκάστρου

 

Περιτειχισμένες αιμασιές. Χαρακτηριστικοί χτισμένοι παραστημοί ως ανεμοφράκτες για την προστασία των αμπελιών

Το Παλαιόκαστρο φαίνεται να ήταν πράγματι αμυντικός περίβολος της μέσης βυζαντινής περιόδου2, προγενέστερος του Πάνω Κάστρου του Κοχύλου. Έχουν βρεθεί πολλά κεραμικά θραύσματα και υφίστανται μαρτυρίες παλαιών ανθρώπων του Πισκοπειού που ανέφεραν ανεύρεση βυζαντινών νομισμάτων όταν έκαναν ζευγάρι (όργωναν τη γη).

Αξιοσημείωτο είναι ότι υπάρχει και δείγμα πελεκημένης πέτρας με τον αρχαίο τρόπο πάνω σε παραβολή.

 

Πελεκημένη πέτρα κατά τη μέθοδο των αρχαίων

 

Το Παλαιόκαστρο είναι το μοναδικό σημείο με πανοραμική θέα σε όλα τα χωριά της ευρύτερης περιοχής του Κορθίου (Πισκοπειό, Γιαννισσαίο, Λαρδιά, Ρωγό, Κοχύλου, Αηδόνια, Κόρθι, Μουσιώνας, Αμονακλειού, Πίσω Μεριά, Αϊπάτια, Καππαριά, Αλαμανιά, Αγ. Μαρίνα, Χώνες).

Μάλιστα, από την πλευρά της θάλασσας ανατολικά, το οχυρό ενδέχεται να μην ήταν παρά ελάχιστα αντιληπτό διότι οι ανθρώπινες παρεμβάσεις συγκεντρώνονται κυρίως νοτιοδυτικά του υψώματος και όχι στην απόληξή του. Φαίνεται να υπήρχε άμεση οπτική επαφή με τη βυζαντινή βίγλα της Αγ. Σοφίας στον Παχύκαβο3, η οποία είναι κτισμένη πάνω σε οκτάγωνο βυζαντινό πύργο – βίγλα που επόπτευε τη θαλάσσια περιοχή. Αντίστοιχο οκτάγωνο βυζαντινό πύργο έχει επισημάνει ο Νικ. Βασιλόπουλος στη θέση του Αϊ Γιάννη Κορνού8 πάνω από τ’ Αηδόνια με τον οποίο επίσης είχε απ’ ευθείας οπτική επαφή το Παλαιόκαστρο. Αυτές οι δύο βυζαντινές βίγλες στα βόρεια και νότια του όρμου κάλυπταν πλήρως τη θαλάσσια εποπτεία για λογαριασμό του Παλαιοκάστρου.

Στη δυτική και νότια θαλάσσια πλευρά, μπορούμε να υποθέσουμε ότι το ρόλο αυτό έπαιζε κτίσμα στη θέση του Προφήτη Ηλία στην κορυφή της Ράχης, με το οποίο υπάρχει επίσης ευθεία οπτική επαφή.

Επισημαίνεται το Παλαιόκαστρο και η θαλάσσια εποπτεία που προσέφεραν οι βίγλες σε Αγία Σοφία, Αϊ Γιάννη Κορνού και Προφήτη Ηλία Ράχης.

Θέα προς Πισκοπειό και Γιαννισαίο από Παλαιόκαστρο

 

Θέα προς Λαρδιά, Κοχύλου & Πάνω Κάστρο από Παλαιόκαστρο

 

Θέα προς Όρμος Κορθίου από Παλαιόκαστρο. Μόλις που διακρίνεται η Βυζαντινή βίγλα της Αγ. Σοφίας και η παραλία στο Καντούνι.

Θέα προς κάμπο Κορθίου, τα χωριά της Ράχης και τον Προφ. Ηλία, από το Παλαιόκαστρο. Απεικονίζεται και τμήμα της Αρχοντικής Στράτας.

 

Η οπτική επαφή του Παλαιοκάστρου στα νότια με τον κάμπο του Κορθίου. Διακρίνεται το βυζαντινό λίκνο της περιοχής με τον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο (5ος ή 6ος αιώνας) και τον Άγιο Νικόλαο (12ος αιώνας).

 

Το Παλαιόκαστρο ανάμεσα στην Αγ. Σοφία και τον ανεμόμυλο στον Παχύκαβο.

 

Το Παλαιόκαστρο πάνω από τον Όρμο Κορθίου

Η ανάμνηση του Παλαιοκάστρου έχει αρχίσει να σβήνει από τους νεότερους κατοίκους του Πισκοπειού και των γύρω χωριών. Μαζί μ’ αυτήν, τα αμπελοχώραφα και τα κτίσματα της υπαίθρου εγκαταλείπονται σταδιακά τα τελευταία χρόνια. Το μονοπάτι πρόσβασης πουρνάριασε πια, όμως ευτυχώς μέχρι ένα σημείο ακόμη περνάνε ντόπιοι με τα γαϊδουράκια τους πηγαίνοντας για τα πρόβατα.

Κανένας από τους νεότερους χάρτες δεν αναφέρει την ύπαρξή του, παρά το γεγονός ότι έχει δώσει το όνομά του στην διοικητική περιοχή πέντε χωριών, την Τοπική Κοινότητα Παλαιοκάστρου.

Πριν χαθεί οριστικά η προφορική παράδοση, καλό θα ήταν να καταγραφεί με τη χρήση πολυμέσων, όσο ακόμη ζουν άνθρωποι που θα μπορούσαν να παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες για τα «Παλιόκαστρα». Έτσι θα βοηθούσε και τους μελλοντικούς ερευνητές για το πού ακριβώς να ψάξουν και τι να αναζητήσουν.

Ίσως ανακαλύψουμε ένα χαμένο κρίκο της Μέσης Βυζαντινής ιστορίας την οποία και γνωρίζουμε ελάχιστα. Το βέβαιο είναι ότι η θέση αλλά και στοιχεία της περιοχής δείχνουν να ταιριάζουν με το ιστορικό πλαίσιο της εποχής εκείνης.

 

Γιώργος Γλυνός – MSc. Economics, University of Essex

Σπύρος Τσαούσης – MSc. Ευρωπαϊκές Σπουδές, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

 

ΥΓ1: Γ.Γ.: Αφιερώνεται στη μνήμη της κας Κικής Παπαδοπούλου από το Έξω Ρωγό που μου άνοιξε τα μάτια δείχνοντας ψηλά στο βουνό και λέγοντας: «Έχει σύννεφα στα Παλιόκαστρα».

        Σ.Τ.: Από παιδί άκουγα ιστορίες για τον «Απάνω Δήμο» και τους δεσμούς των χωριών αυτών με το δικό μου. Μια πρόσφατη έρευνά μου για το Συνετί και τα Διποτάματα, με πήγε πολύ πίσω στην ιστορία της ευρύτερης περιοχής. Μοιραστήκαμε με το Γιώργο στοιχεία, επισκεφτήκαμε το Παλαιόκαστρο, κάναμε αναπαραστάσεις και τελικά το αποτέλεσμα της προσπάθειας, είναι αυτή η εργασία.

ΥΓ2: Ευχαριστούμε τον αείμνηστο Δήμαρχο Ιωάννη Γλυνό για τις πληροφορίες του, τον αρχαιολόγο Μαν. Ψαρρό για τις επιτόπιες επισημάνσεις του αλλά και την Καλλιόπη, το Χάρη, την Ειρήνη, το Νάσο, τον Πανταζή και τον Κυριάκο για την τόλμη τους και την εξαιρετική παρέα κατά την επίσκεψή μας στην περιοχή. Ευχαριστούμε τη Βιολέττα και τη Μαργαρίτα για την αμέριστη υποστήριξη και υπομονή τους.

 

Βιβλιογραφία:

  1. Δημ. Ν. Πασχάλη, «Ιστορία της Νήσου άνδρου» – Τυπωθήτω – Γιώργος Δαρδανός Αθήνα 2004
  2. Νικ. Βασιλόπυολος, «Βυζαντινή Άνδρος 4ος – 13ος αιώνας Η Βυζαντινή Άνδρος που προηγήθηκε της Λατινοκρατίας» https://androshistoria.blogspot.com/2015/04/4-13.html
  3. Μαρίνα Βόγκλη, «Κεραμική από την ανασκαφή του Αγίου Ιωάννη Θεολόγου στο Κόρθι» Η Βυζαντινή Άνδρος (4ος – 12ος αιώνας) Νεότερα από την αρχαιολογική έρευνα και τις αποκαταστάσεις των μηνημέιων. Πρακτικά Επιστημονικής Συνάντησης – Αθήνα 20 Μαρτίου 2015 – Ανδριακά Χρονικά – 43 – Καϊρειος Βιβλιοθήκη Άνδρος 2016
  4. Oikonomides, “Silk Trade and Production in Byzantium from the Sixth to the Ninth Century: The Seals of Kommerkiarioi” DOP 40 (1986), 33-53.
  5. Αικατερίνη Ρεβυθιάδου – Τσότσου, Λίθινες τοξωτές γέφυρες της Άνδρου

http://www.kaireios.gr/index.php/portfolio/kaireios-biblio8hkh/diafora/li8ines-to3otes-gefyres-ths-androy

  1. https://www.androstrailrace.gr/%CE%AC%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82/%CF%83%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CE%B5%CE%BD%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%86%CE%AD%CF%81%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF%CF%82/25-%CF%84%CE%B1%CE%B2%CE%BB%CF%8C%CE%BC%CF%85%CE%BB%CE%BF%CF%82-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%B5%CE%AF%CE%BF%CF%85
  2. Οι εικόνες αναπαραστάσεων των ταβλόμυλων είναι από το βιβλίο «ΑΝΕΜΟΜΥΛΟΙ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ», Ένα ταξίδι στον κόσμο της ανεμοκίνησης και του πολιτισμού μας (Στέλιος Μουζάκης – Στέφανος Νομικός – Γιώργος Σπέης).

https://www.e-arteon.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=454:%CE%91%CE%9D%CE%95%CE%9C%CE%9F%CE%9C%CE%A5%CE%9B%CE%9F%CE%99-%CE%A4%CE%9F%CE%A5-%CE%A4%CE%9F%CE%A0%CE%9F%CE%A5-%CE%9C%CE%91%CE%A3-(%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%BF)&Itemid=13

  1. Νικ. Βασιλόπουλος Δύο Βυζαντινές Βίγλες στην περιοχή Κορθίου https://androshistoria.blogspot.com/2015/08/blog-post_29.html
  2. Χάρτης 700 μ.Χ.: https://www.euratlas.net/history/europe/700/700_Southeast.html
  3. Νικ. Βασιλόπουλος Το Λοξό Γεφύρι των Αηδονιών και η Αρχοντική Στράτα https://androshistoria.blogspot.com/2015/08/blog-post.html?_sm_au_=itHQrZSSjjJZQM6NML8tvK34L00HF

 

4 Σχόλια

  • Πολλά συγχαρητήρια. Εξαιρετική και ενημερωτική προσέγγιση σε μια περιοχή που αξίζει να προσεχθεί στη μετά κορονοιο εποχή. Βασίλης Πομόνης

  • Yπέροχη εργασία, συγχαρητήρια!!!!.
    Πόση ιστορία και πολιτισμό έχουν να διηγηθούν,αυτές οι αρχαίες πέτρες και οι ξερολιθιές γύρω μας άραγε ?
    Η δε απαράμιλλη ομορφιά του τοπίου,πηγάζει απο την αρμονία των κτισμάτων με το φυσικό περιβάλλον,απο το οποίο προέρχονται τα δομικά υλικά. Ο ασβέστης και το άσπρο των Κυκλάδων,ήλθαν μεταγενέστερα να διαταράξουν αυτό το δέσιμο των χρωμάτων,και την διακριτική παρουσία των ανθρωπίνων παρεμβάσεων στο τοπίο.
    Αξίζει μια προσπάθεια απ’ όλους εμάς τους Ανδριώτες να τα διαφυλάξουμε έτσι όπως μας τα κληρονόμησε η Ιστορία και ο Πολιτισμός.

  • Βαγγέλη σ’ευχαριστούμε πάρα πολύ για τη δημοσίευση της εργασίας μας.

    Εύχομαι εφέτος του Αϊ Λια, εφόσον το επιτρέψουν οι περιστάσεις, να μιλήσουμε με τους ντόπιους και να ανέβουμε και μαζί εφόσον το επιθυμείς στα Παλιόκαστρα.

    Χρόνια πολλά για την ονομαστική εορτή σου.

  • Θερμά συγχαρητήρια για το εξαίρετο πόνημα.Μάθαμε πράγματα που αγνοούσαμε για την περιοχή μας το Κόρθι. Από μικρό παιδάκι άκουγα για τα ”Παλιόκαστρα”και τώρα έμαθα.Και ένα μεγάλο ευχαριστώ στον κ Βαγγέλη για την ανάρτηση.

Αφήστε ένα σχόλιο