ΘΑ ΜΕΤΑΤΡΑΠΕΙ ΕΝΑΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΣΕ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΖΩΝΗ;
ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΣΤΟ ΜΕΣΑ ΒΟΥΝΙ
Με θλίψη, αγανάκτηση και έντονη ανησυχία παρακολουθούμε το τελευταίο διάστημα την ολοένα αυξανόμενη εγκατάσταση μεγάλων ενεργειακών έργων σε περιοχές ιδιαίτερου φυσικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος. Η άναρχη χωροθέτηση φωτοβολταϊκών και άλλων ενεργειακών εγκαταστάσεων απειλεί να οδηγήσει στην υποβάθμιση του τοπίου, στην αλλοίωση της φυσιογνωμίας παραδοσιακών οικισμών, στην απώλεια φυσικών οικοσυστημάτων και στη συρρίκνωση της βιοποικιλότητας, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας του τόπου μας.
Τον περασμένο Μάιο πληροφορηθήκαμε ότι δρομολογούνταν η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών στο Μέσα Βουνί Άνδρου, βάσει έξι χωριστών Εγκρίσεων Εργασιών Δόμησης Μικρής Κλίμακας (ΕΕΔΜΚ) που ειναι δημοσιευμένες στο ΔΙΑΥΓΕΙΑ. Οι εγκρίσεις αυτές αφορούν όμορες και διαδοχικές φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, συνολικής ισχύος περίπου 600 kW, στη θέση «Περγάρι» του Μέσα Βουνίου, οι οποίες, λόγω της χωροθέτησης και των χαρακτηριστικών τους, αποτελούν ουσιαστικά ενιαία εγκατάσταση
Το Μέσα Βουνί δεν είναι ένας οποιοσδήποτε οικισμός. Έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός με το ΦΕΚ 504 Δ΄/1988, διαθέτει ιδιαίτερη αρχιτεκτονική φυσιογνωμία, φυσικό κάλλος, πλούσια βιοποικιλότητα και μακραίωνη ιστορία. Ο οικισμός αναφέρεται στις σωζόμενες ιστορικές πηγές τουλάχιστον από τον 16ο αιώνα και εξακολουθεί να κατοικείται αδιάλειπτα επί αιώνες. Η βυζαντινή Μονή του Αγίου Αντωνίου, που βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την περιοχή της εγκατάστασης, μαρτυρεί την ανθρώπινη παρουσία ήδη από τη βυζαντινή εποχή.
Ο σχεδιαζόμενος φωτοβολταϊκός σταθμός χωροθετείται εκατέρωθεν του κεντρικού δρόμου του χωριού, σε απόσταση μόλις 50 μέτρων από την πλησιέστερη κατοικία, ενώ γειτνιάζει άμεσα με οικοδομήσιμα οικόπεδα κατοίκων. Επιπλέον, μέσα σε ακτίνα μόλις 100 μέτρων από την εγκατάσταση βρίσκονται τέσσερα σπίτια και μία εκκλησία. Υπενθυμίζουμε ότι η ευρύτερη περιοχή περιλαμβάνει 16 χαρακτηρισμένα ιστορικά διατηρητέα μνημεία, προστατευόμενα [ ΦΕΚ τ. Β’ 65/1992], μεταξύ των οποίων ναοί, μονές, κρήνες και λοιπά αξιόλογα στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, ορισμένα εκ των οποίων (Ιερός Ναός Εισοδίων Θεοτόκου, Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου, Παναγία Πετρένια, Κρήνη Πετρένια) βρίσκονται σε μικρή απόσταση από τις φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις. Επίσης σε κοντινή απόσταση βρίσκεται η λιθόκτιστη διαδρομή Έξω Βουνί – Μέσα Βουνί – Παλαιόκαστρο – Γιαννισαίο – Λαρδιά – Ρωγό – Όρμος Κορθίου που αποτελεί μία από τις τρείς μοναδικές διαδρομές της Άνδρου χαρακτηρισμένες ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία [ΦΕΚ τ. Β’ 1369/2001 ] και οι οποίες τελούν υπό ειδικό καθεστώς κρατικής προστασίας κατά τις διατάξεις του ν. 4858/2021.
Το γεγονός ότι ο παραδοσιακός οικισμός του Μέσα Βουνίου, όπως και πολλοί άλλοι οικισμοί της Άνδρου, δεν διαθέτει σαφώς καθορισμένα όρια δεν μπορεί να αποτελεί λόγο παράκαμψης της ανάγκης προστασίας του. Αντίθετα, καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ουσιαστική εξέταση της συμβατότητας τέτοιων εγκαταστάσεων με τον παραδοσιακό χαρακτήρα του οικισμού, το προστατευόμενο τοπίο και τις ειδικές χωροταξικές και πολεοδομικές ρυθμίσεις που ισχύουν στην Άνδρο. Η εγκατάσταση των φωτοβολταϊκών, πέρα από την έντονη οπτική όχληση εκατέρωθεν του κεντρικού δρόμου, απειλεί να αλλοιώσει καθοριστικά το φυσικό τοπίο. Η θέα της περιοχής είναι μοναδική και σπάνια: αντικρίζει κανείς διαδοχικά τρεις κορυφογραμμές, τον Λευκόποδα, τον Προφήτη Ηλία και τη Γερακώνα, ενώ στα αριστερά υψώνεται η κορυφή του Επάνω Κάστρου. Πρόκειται για ένα τοπίο που αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ιστορικής και φυσικής ταυτότητας του χωριού μας.
Αφορμή για την ενημέρωσή μας αποτέλεσε η αναφορά στο ζήτημα αυτό από τον πρώην Αντιδήμαρχο Κορθίου Σπύρο Τσαούση στο Δ.Σ. του Μαΐου, ο οποίος υποστήριξε έκτοτε και αδιάλειπτα την προστασία του οικισμού προβαίνοντας σε πολλές ενέργειες. Τον Ιούλιο του τρέχοντος έτους, ο Δήμος Άνδρου υπέβαλε στην αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης αίτηση ανάκλησης των σχετικών ΕΕΔΜΚ, προβάλλοντας σοβαρά ζητήματα νομιμότητας των εγκαταστάσεων. Ακολούθησε διακοπή των οικοδομικών εργασιών από την αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης. Τον Σεπτέμβριο, 108 κάτοικοι του Μέσα Βουνίου εκφράσαμε εγγράφως την έντονη αντίθεσή μας και υποστηρίξαμε την παρέμβαση του Δήμου, ζητώντας την προστασία του οικισμού μας.
Πρόσφατα, ωστόσο, πληροφορηθήκαμε ότι η ίδια Υπηρεσία επέτρεψε εκ νέου τη συνέχιση των εργασιών, χωρίς μέχρι σήμερα να μας έχει κοινοποιηθεί επισήμως η σχετική πράξη ή να έχουμε λάβει γνώση της αιτιολογίας της. Η εξέλιξη αυτή εντείνει την ανησυχία μας, καθώς εξακολουθούμε να θεωρούμε αναγκαία την πλήρη εξέταση των ζητημάτων που έχουν τεθεί σχετικά με τη χωροθέτηση και τη νομιμότητα των συγκεκριμένων εγκαταστάσεων.
Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών συνολικής ισχύος περίπου 600 kW σε τόσο μικρή απόσταση από κατοικίες και από τον πυρήνα ενός ιστορικού παραδοσιακού οικισμού δημιουργεί εύλογους προβληματισμούς για τις επιπτώσεις στο τοπίο, στην καθημερινότητα των κατοίκων και στη διατήρηση της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας του χωριού.
Η προστασία ενός παραδοσιακού οικισμού δεν μπορεί να εξαντλείται στον χαρακτηρισμό του ως προστατευόμενου στα χαρτιά. Οφείλει να αποτυπώνεται στις πράξεις και στις αποφάσεις της Διοίκησης. Διαφορετικά, ποιο είναι το πραγματικό περιεχόμενο της προστασίας που η ίδια η Πολιτεία έχει θεσπίσει;
Ζητούμε από τις αρμόδιες αρχές να λάβουν σοβαρά υπόψη την αντίθεση των κατοίκων στη συγκεκριμένη εγκατάσταση, καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες και τον προστατευόμενο χαρακτήρα του παραδοσιακού οικισμού μας.
Ζητούμε να εξεταστεί η υπόθεση από το αρμόδιο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής και την Αρχαιολογική Υπηρεσία, σύμφωνα με όσα προβλέπει η ισχύουσα νομοθεσία, προκειμένου να διασφαλιστεί η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος της περιοχής.
Ζητούμε, επίσης, τη δημόσια τοποθέτηση των αρμόδιων αρχών για το ζήτημα. Πώς αξιολογείται η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων συνολικής ισχύος περίπου 600 kW, σε άμεση γειτνίαση με κατοικίες και οικοδομήσιμα οικόπεδα, εκατέρωθεν του κεντρικού δρόμου ενός ιστορικού παραδοσιακού οικισμού; Και με ποιον τρόπο διασφαλίζεται η προστασία της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας και του τοπίου του;
Παράλληλα απευθύνουμε έκκληση σε όλους τους Ανδριώτες και σε όσους αγαπούν και ενδιαφέρονται για την Άνδρο να συμπαρασταθούν στην προσπάθειά μας να προστατεύσουμε το χωριό μας.
Επιθυμία μας είναι το Μέσα Βουνί να συνεχίσει να αποτελεί έναν ζωντανό παραδοσιακό οικισμό, διατηρώντας το τοπίο, την ιστορία και την ιδιαίτερη φυσιογνωμία που τον χαρακτηρίζουν εδώ και αιώνες.
Δεν θα θέλαμε το μέλλον του τόπου μας να θυμίζει τον «Εφιάλτη της Περσεφόνης» του Νίκου Γκάτσου.
Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα
κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο
τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα
και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο.
Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης,
στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς.
Με αγάπη για τον τόπο μας και όλη την Άνδρο,
110 κάτοικοι του Μέσα Βουνίου.
